Πώς στηρίζουμε έναν αθλητή 13–16 ετών χωρίς να του στερούμε τη φωνή του
Επιστρέφουν από τους αγώνες. Ο πατέρας ρωτά για το αποτέλεσμα και ο αθλητής κοιτάζει έξω από το παράθυρο. Κάποια στιγμή λέει: «Ο προπονητής μού είπε να ξεκινήσω πιο συγκρατημένα». «Μα μπορούσες να πιέσεις περισσότερο από την αρχή», απαντά ο γονέας. Η συζήτηση κρατά ένα λεπτό. Την επόμενη ημέρα το αγόρι φτάνει στην προπόνηση με δύο διαφορετικές ιδέες για το τι πρέπει να κάνει και την αίσθηση ότι θα απογοητεύσει κάποιον από τους μεγάλους.
Αυτή η ένταση δεν προϋποθέτει κακές προθέσεις. Ο γονέας βλέπει την προσπάθεια του παιδιού και θέλει να βοηθήσει. Ο προπονητής έχει το σχέδιό του. Και οι δύο θέλουν πρόοδο, αλλά μερικές φορές μιλούν γι’ αυτήν διαφορετικά. Στη μέση βρίσκεται ένας έφηβος που προσπαθεί να καταλάβει τι περιμένουν από εκείνον.
Η συνεργασία αρχίζει όταν οι ενήλικοι σταματούν να επικοινωνούν μέσω του αθλητή και βρίσκουν τρόπο να συζητούν απευθείας, με τη συμμετοχή του.
Ο γονέας δεν χρειάζεται να γίνει δεύτερος προπονητής
Από την εξέδρα φαίνεται μια χαμένη μπάλα, μια κακή στροφή ή ένα αδύναμο τελείωμα. Λιγότερο συχνά φαίνεται ο σκοπός της άσκησης, το στάδιο προετοιμασίας ή η συγκεκριμένη αποστολή που είχε ο αθλητής στον αγώνα. Γι’ αυτό το «πρέπει να προσπαθείς περισσότερο» μπορεί να μην έχει σχέση με αυτό που δουλεύει πραγματικά.
Ο γονέας, όμως, γνωρίζει πράγματα που συχνά λείπουν από την εικόνα του προπονητή. Ξέρει ότι η κόρη διαβάζει τρία βράδια για ένα διαγώνισμα. Βλέπει τον γιο να αποκοιμιέται στο αυτοκίνητο ή να αφήνει όλο και συχνότερα την τσάντα χωρίς κουβέντα. Γνωρίζει το κόστος των μετακινήσεων και την ώρα που τελικά τρώνε βραδινό μετά την προπόνηση.
Αυτές οι πληροφορίες έχουν σημασία δίπλα στους χρόνους και τα αποτελέσματα. Βοηθούν να καταλάβουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες χτίζεται η αθλητική πρόοδος.
Αξίζει να συμφωνηθεί ότι ο προπονητής καθοδηγεί την αθλητική δουλειά και ο γονέας βοηθά να γίνει ορατή η ζωή έξω από την προπόνηση. Αυτός ο διαχωρισμός δεν αποκλείει ερωτήσεις για την ασφάλεια ή ανησυχίες για τη συμπεριφορά απέναντι στο παιδί. Δίνει, όμως, στο σπίτι τη δυνατότητα να παραμείνει χώρος ξεκούρασης, αντί να γίνεται άλλη μία τεχνική σύσκεψη.
Τρεις οπτικές, κοινή κατεύθυνση. Ο γονέας γνωρίζει την καθημερινότητα εκτός προπόνησης, ο προπονητής καθοδηγεί την αθλητική δουλειά και ο αθλητής φέρνει τους δικούς του στόχους και τις εμπειρίες του.
Πρώτα ρωτήστε τι θέλει ο αθλητής
«Θέλουμε να κάνει το επόμενο βήμα» ακούγεται λογικό. Το καταλαβαίνει, όμως, με τον ίδιο τρόπο;
Για τον γονέα μπορεί να σημαίνει μετάβαση σε δυνατότερο γκρουπ. Για τον προπονητή, υπομονετική εκμάθηση της τεχνικής. Για έναν δεκαπεντάχρονο, να ξαναβρεί την αυτοπεποίθησή του μετά από έναν κακό αγώνα ή να συνεχίσει να προπονείται με τους φίλους του. Αν αυτές οι προσδοκίες δεν ειπωθούν, είναι εύκολο να θεωρηθούν οι διαφορετικοί στόχοι έλλειψη φιλοδοξίας.
Στην αρχή της συζήτησης δώστε τον λόγο στον αθλητή: «Τι θα ήθελες να βελτιώσεις τον επόμενο μήνα; Για τι χάρηκες τελευταία; Τι σε δυσκολεύει περισσότερο τώρα;». Δεν χρειάζεται οι ενήλικοι να συμφωνούν αμέσως με κάθε απάντηση. Χρειάζεται να ξέρουν από πού ξεκινούν.
Η δήλωση συναίνεσης της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής για την ανάπτυξη νεαρών αθλητών εξετάζει τις σχέσεις με γονείς και προπονητές και τον κίνδυνο μη ρεαλιστικών προσδοκιών. Οι προτάσεις συζήτησης εδώ είναι ένας πρακτικός τρόπος οργάνωσης της συνεργασίας, όχι ένα σταθερό πρωτόκολλο για κάθε οικογένεια. Δήλωση συναίνεσης της ΔΟΕ.
Αφήστε την κούραση να γίνει πληροφορία
Αν στο «είμαι κουρασμένος» η απάντηση είναι «όλοι είναι», την επόμενη φορά ο αθλητής μπορεί να μη μιλήσει. Έτσι οι ενήλικοι χάνουν μια πληροφορία που ήθελαν να αξιοποιήσουν για τον σωστό σχεδιασμό της προπόνησης.
Παρόμοιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει ο έλεγχος κάθε αξιολόγησης στο σπίτι. Όταν ο γονέας ρωτά γιατί η σημερινή ετοιμότητα ήταν τρία αντί για τέσσερα, το ερωτηματολόγιο μπορεί να γίνει άλλο ένα διαγώνισμα. Ο αθλητής μαθαίνει να επιλέγει την απάντηση που θα τελειώσει τη συζήτηση.
Εξηγήστε καθαρά γιατί συλλέγονται οι πληροφορίες: για να κατανοηθεί η κατάσταση και να συζητηθεί. Η αναφορά μιας δυσκολίας δεν σημαίνει αυτόματα απουσία από την προπόνηση. Σημαίνει ότι ο προπονητής χρειάζεται να εξετάσει τι συμβαίνει.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ότι ένας νεαρός αθλητής μπορεί να βιώνει τη νίκη ως προσδοκία της οικογένειας και των προπονητών. Ενθαρρύνει τους γονείς να εκτιμούν το παιδί πέρα από τα αποτελέσματά του. Είναι μια χρήσιμη αφετηρία: να ενδιαφερθούμε για την εμπειρία του πριν την κρίνουμε. Οδηγός της American Academy of Pediatrics.
Μία συμφωνία είναι καλύτερη από πέντε καλές συμβουλές
Ας φανταστούμε μια δεκατετράχρονη αθλήτρια. Έχει δύο προπονήσεις που τελειώνουν αργά, επιπλέον δραστηριότητες το Σάββατο και σημαντικό διαγώνισμα την Παρασκευή. Ο γονέας παρατηρεί αυξανόμενη κόπωση. Ο προπονητής βλέπει ότι δυσκολεύεται να διατηρήσει την ποιότητα των ασκήσεων. Εκείνη λέει ότι δεν θέλει να χάσει τίποτα, γιατί φοβάται μήπως μείνει πίσω.
Η συζήτηση μπορεί να κολλήσει στο αν χρειάζεται περισσότερη πειθαρχία ή ξεκούραση. Μπορεί, όμως, να γίνει συγκεκριμένη.
Τι υπάρχει ήδη στο πρόγραμμα; Ποιες προπονήσεις είναι πρόσθετες; Πότε τελειώνει πραγματικά η ημέρα της; Ποια θεωρεί η ίδια τη μεγαλύτερη δυσκολία; Μετά από αυτή τη συζήτηση ο προπονητής μπορεί να συμφωνήσει μια αλλαγή, ο γονέας να βοηθήσει με τη μετακίνηση και η αθλήτρια να πει αν η λύση είναι εφαρμόσιμη.
Στο τέλος χρειάζεται μια σαφής συμφωνία: τι κάνουμε, ποιος αναλαμβάνει τι και πότε επανερχόμαστε. Το «την Παρασκευή θα δούμε πώς πήγαν αυτές οι τρεις ημέρες» είναι πιο χρήσιμο από το «πρέπει να προσέχουμε περισσότερο την αποκατάσταση».
Είναι παράδειγμα οργάνωσης της συνεργασίας, όχι υπόδειξη ότι παρόμοιες εβδομάδες απαιτούν πάντοτε την ίδια λύση.
Πού μπορεί να βοηθήσει το VANTARO
Μια καλή συζήτηση γίνεται ευκολότερη όταν δεν αρχίζει με την ανασύνθεση του προγράμματος από διάφορα μηνύματα και τη μνήμη τριών ανθρώπων.
Στο ημερολόγιο του VANTARO ο γονέας μπορεί να δει τις προπονήσεις και τις εκδηλώσεις του παιδιού του. Έτσι υπάρχει σημείο αναφοράς: πότε γίνονται οι προπονήσεις, πότε υπάρχουν αγώνες και τι πρέπει να ληφθεί υπόψη για μετακινήσεις και άλλες υποχρεώσεις. Το σχολείο και η ζωή στο σπίτι χρειάζεται να προστεθούν στη συζήτηση· το ημερολόγιο προπονήσεων δεν τα εξηγεί από μόνο του.
Το ημερολόγιο του γονέα. Οι καθημερινές προπονήσεις κολύμβησης διαφορετικής έντασης και οι αγώνες σε ένα σημείο διευκολύνουν την οργάνωση της εβδομάδας.
Το κοινό πρόγραμμα δεν αντικαθιστά τη συζήτηση. Ο γονέας γνωρίζει την καθημερινότητα, ο προπονητής εξηγεί τον σκοπό των προπονήσεων και ο αθλητής περιγράφει πώς βιώνει την εβδομάδα. Όταν βλέπουν τις ίδιες ημερομηνίες, είναι ευκολότερο να συμφωνήσουν μια αλλαγή και να μη μεταφέρει ο έφηβος αντικρουόμενες συνεννοήσεις ανάμεσα στους μεγάλους.
Τα δικαιώματα πρόσβασης γονέα και προπονητή μπορεί να διαφέρουν. Εξηγήστε στον αθλητή ποιος βλέπει τις απαντήσεις του και πώς θα χρησιμοποιηθούν. Είναι δύσκολο να χτιστεί εμπιστοσύνη αν μαθαίνει ποιος μπορεί να διαβάσει κάτι μόνο αφού το καταχωρίσει.
Αφήστε χώρο για τον δικό του αθλητισμό
Μετά από έναν απογοητευτικό αγώνα μπορείτε να ρωτήσετε: «Θέλεις να μιλήσουμε τώρα ή αργότερα;». Μετά από μια καλή προπόνηση μπορείτε απλώς να χαρείτε μαζί. Δεν χρειάζεται κάθε απόγευμα ανάλυση ούτε κάθε δυσκολία συνάντηση όλων των ενηλίκων.
Η συνεργασία προπονητή και γονέα χρειάζεται να βοηθά τον αθλητή να ξέρει σε ποιον θα απευθυνθεί, να καταλαβαίνει τις συμφωνίες και να μπορεί να πει πώς αισθάνεται γι’ αυτές. Με τον καιρό πρέπει να συμμετέχει όλο και περισσότερο ο ίδιος.
Το καλύτερο σημάδι συνεννόησης των ενηλίκων δεν είναι ότι ο έφηβος σταμάτησε να κάνει ερωτήσεις. Είναι ότι δεν χρειάζεται να επιλέξει σε ποιον από αυτούς μπορεί να πει την αλήθεια.
Το ημερολόγιο παρουσιάζει ενδεικτικό πρόγραμμα μιας αθλήτριας, όχι προτεινόμενη κατανομή προπονήσεων για κάθε κολυμβητή 13–16 ετών.